Về luật cản mã của cờ tướng

Trong hai loại cờ đang phổ biến nhất thế giới hiện nay, cờ vua và cờ tướng, thì cờ tướng có luật cản mã, còn cờ vua thì không có luật này. Vậy nên, nếu ta đem luật cản mã của cờ tướng mà sang nói chuyện với người chơi cờ vua, thì người ta sẽ không hiểu. Tại sao lại cản nó?

1. Luật cản mã là gì?
Quân mã của cờ tướng được đi là theo hình chữ L, với chiều dài chữ L là ba ô tính từ ô nó đứng, chiều rộng là hai ô vuông góc với chiều dài hình chữ L kể trên. Luật cản mã cờ tướng là: khi có một quân bất kỳ đứng cạnh quân mã theo hướng chiều dài hình chữ L, quân mã sẽ không được đi về hướng đó.

Luật “cản mã” cùng với luật “lộ mặt tướng” là hai luật tôi cho là khá khác lạ của cờ tướng. Vì với hai luật này, cờ tướng một mình một kiểu, không giống một loại nào cùng kế thừa dòng cờ cổ Chaturanga với cờ tướng như: shtranj, shogi, sittuyin, makruk, ouk… Luật thả quân của cờ shogi Nhật Bản còn thực tế hơn.

2. Tại sao lại có luật cản mã?
Theo quan điểm của người viết, người sáng tạo ra cờ tướng đã buộc phải đưa luật cản mã vào, sau khi chỉnh sửa cờ tướng từ cờ Chaturanga, vì hai lí do sau: 1. Sửa luật chơi khiến tướng không được ra khỏi cung và không được đi chéo như vua cờ Chaturanga khiến cho tướng của cờ tướng vừa yếu, lại vừa có ít phương án đào thoát khi bị tấn công. Vì tướng yếu nên cũng phải cho quân chủ lực của hai bên yếu đi.

2. Cờ tướng mở rộng bàn cờ lên 9×10 =90 vị trí đặt quân, từ bàn cờ Chaturanga chỉ có 8×8 =64 vị trí đặt quân. Trong khi hai loại cờ này có cùng số quân là 32 quân, nên khi bàn cờ tướng mở rộng ra nhiều quá làm cho cờ trở nên quá khó đối với năng lực tư duy của người thời đó. Chính vì vậy mà tác giả cờ tướng đã phải hạn chế nước đi của các loại quân lại cho cờ đỡ phức tạp: mã và tượng bị cản, tướng và sĩ không được ra khỏi cung, tượng không được qua hà.

Nghe bài viết: Về luật cản mã của cờ tướng

3. Luật cản mã có thực tế không?
Thực tế chiến trường mà nói, cờ tướng có luật cản mã và cờ vua không có luật này thì cả hai loại cờ chỉ đúng có một nửa. Bởi mã (kỵ binh) chỉ bị quân của đối phương cản, chứ sao lại bị cả quân mình cản? Quân bên mình không biết tránh ra cho kỵ binh tiến thoái hay sao? Quân đối phương thì cũng chỉ những loại quân mạnh tương đương hoặc mạnh hơn quân mã như tượng binh, chiến xa thì mới cản được mã, chứ sĩ và tốt yếu hơn làm sao mà cản được mã?

Tức là nếu muốn mô phỏng đúng thực tế chiến trường, thì phải áp dụng luật “cản mã một nửa”. Luật này diễn giải đơn giản là “mã chỉ bị quân đối phương cản, chứ không bị quân mình cản”. Thực tế khi đánh thử nghiệm cờ Việt, tác giả đã thử áp dụng thử luật này, nhưng không khả thi vì nó phức tạp và khó nhớ hơn cả luật cản mã của cờ tướng. Cờ Việt không tìm kiếm sự khó trong luật chơi, mà hướng đến sự khó trong tính đa biến của các hình cờ.

Lời kết
Luật “cản mã” của cờ tướng là loại luật kỳ cục mà chỉ có riêng cờ này có. Chính luật này đã làm cho cờ tướng khó học, khó chơi nên được ít người chơi hơn. Trong thực tế, luật “cản mã” đã từng làm mất mặt không ít người, đôi khi là cả những người chơi lâu năm giàu kinh nghiệm. Vào những trường hợp ván cờ quá căng thẳng trong khi cơ thể lại mệt mỏi, người chơi có thể quên mất luật “cản mã”, rồi bị người khác nhận xét là “chưa sạch nước cản”.

Trên cờ là vậy, còn trên thực tế chiến trường thì kỵ binh là một binh chủng vừa mạnh mẽ, vừa cơ động nên lực lượng này rất khó bị cản. Nếu có bị cản, thì họ cũng sẽ nhanh chóng đi vòng tìm đường khác để vượt qua chướng ngại vật. Luật chơi của các loại cờ đều quy định quân mã đi hình chữ L, đây cũng là loại quân duy nhất có lối đi lắt léo và dích rắc như vậy, nước đi trên hai hàng hoặc hai cột song song. Chính vì thế mà mã rất khó bị cản, luật cờ vua thực tế hơn.