Giai thoại về câu đối “Da trắng vỗ bì bạch”
06/06/2021 75 bình luận
Nếu ai yêu thích và quan tâm đến nghệ thuật chơi câu đối của ông cha, thì đã từng nghe hoặc đọc qua giai thoại về câu đối “Da trắng vỗ bì bạch”. Đúng hơn, đây là câu đối trong giai thoại kể về đêm tân hôn của Trạng Quỳnh và Đoàn Thị Điểm. Theo đánh giá của giới văn nhân Việt Nam, thì “Da trắng vỗ bì bạch” là câu đối khó nhất mọi thời đại. Hư thực chuyện này như thế nào và câu đối này khó ra sao, chúng ta cùng tìm hiểu dưới đây.
1. Giai thoại về câu đối “Da trắng vỗ bì bạch”
Đây là câu đối trong một giai thoại kể về đêm tân hôn giữa Trạng Quỳnh và Đoàn Thị Điểm. Trước hết cần phải nói, đây có lẽ là một giai thoại hư cấu để tạo ra sự hợp lý về nguồn gốc của câu đối quá hay này. Vì là câu chuyện hư cấu nên rất khó xác định được thời điểm ra đời của giai thoại, cũng là thời điểm xuất hiện của câu đối. Còn có các giai thoại khác lại kể rằng nhân vật nữ trong câu chuyện là Hồ Xuân Hương chứ không phải Đoàn Thị Điểm. Đây có lẽ là điều thú vị mà tiền nhân để lại cho con cháu, để văn đàn Việt Nam lại có thêm một giai thoại li kỳ đầy bí hiểm.
Chuyện kể rằng: Ngày cưới của Đoàn Thị Điểm với Trạng Quỳnh trôi dần về chiều, mọi việc hòm hòm cũng xong. Nhá nhem tối, sau khi ăn cơm và nghỉ ngơi xong, Đoàn Thị Điểm đi tắm. Trạng Quỳnh ở ngoài sốt ruột đòi vào xem, bà Điểm không cho nhưng Trạng Quỳnh cứ nằng nặc đòi vào. Bà Điểm bèn nảy ra một ý, có câu đối khó từ lâu chưa dùng nay có dịp, bà liền bảo Trạng Quỳnh nếu đối được một câu sẽ cho vào. Quỳnh đồng ý. Bà đọc câu đối: “Da trắng vỗ bì bạch”. Trạng Quỳnh ở ngoài loay hoay mãi đến khi bà Điểm tắm xong, ra ngoài mà vẫn chưa đối được. Bái phục xin thua.
Nghe bài viết: Giai thoại về câu đối “Da trắng vỗ bì bạch”
2. Phân tích câu đối “Da trắng vỗ bì bạch”
Câu đối “Da trắng vỗ bì bạch” khó vì ngay trong chính bản thân câu đối này đã có sự đối. “Bì bạch” có nghĩa chính là “da trắng”, theo nghĩa tiếng Hán. Tức là câu mà dịch theo nghĩa thuần Việt sẽ là: “Da trắng vỗ da trắng”. Thêm nữa, từ “bì bạch” vừa là từ tượng thanh vừa là từ tượng hình, đó là âm thanh của tiếng vỗ vào người khi tắm, khi nghe thấy âm thanh đó người nghe – tất nhiên – sẽ lại dễ tưởng tượng ra hình ảnh một người phụ nữ đang tắm. Vừa khêu gợi, vừa thách thức.
Không hiểu từ bao giờ, câu đối trên và giai thoại ra đời của nó được lan truyền rộng rãi trên văn đàn Việt Nam, gây xôn xao và tạo ra nhiều cuộc tranh luận sôi nổi. Tuy có nhiều ý kiến khác nhau nhưng các văn nhân, mặc khách đều công nhận rằng đây là câu đối khó nhất mọi thời đại. Điểm khó thứ nhất là câu đối chỉ có năm từ, nhưng có đến bốn từ đối nhau, da trắng đối với bì bạch. Điểm khó thứ hai là bì bạch vừa là từ tượng thanh, vừa là từ tượng hình. Điểm khó thứ ba là, câu đối mang ẩn ý như là một lời khiêu khích của một người vợ trẻ đối với chồng của mình trong một chuyện tế nhị.
3. Hậu thế tìm cách giúp Trạng Quỳnh
Về sau, trên văn đàn Việt Nam nhiều thời đại, đã có các hậu thế vừa đào sâu suy nghĩ vừa ý tưởng thoáng qua, muốn tìm cách giải đối cho Trạng Quỳnh, nhưng có thể nói là chưa có một đáp án nào vừa chỉnh về luật đối, vừa chỉnh về ý tứ tế nhị để được rộng rãi các văn nhân, mặc khách công nhận. Các câu đối đáp án được cộng đồng hào hứng đưa ra từ lâu đã có nhiều trên mạng, ai quan tâm có thể tìm đọc thêm. Người viết chỉ đưa ra những câu đáng chú ý nhất đó là: 1. Rừng sâu mưa lâm thâm. 2. Đêm đen sờ dạ tối. 3. Trời xanh màu thiên thanh…
Người viết – Thành Nguyễn – tất nhiên cũng hào hứng tham gia giúp Trạng Quỳnh tìm đáp án cho cấu đối quá khó này. Câu đối của Thành Nguyễn là: “Nóng lòng rỡn sốt ruột.” Về nghĩa thì “nóng lòng” cũng chính là “sốt ruột”. Câu này ý là Trạng Quỳnh đã rất háo hức muốn vào gần gũi với vợ mình, nhưng vợ lại cứ giỡn hoài. “Sốt ruột” vừa diễn tả tâm lý háo hức của Trạng Quỳnh, vừa là lời trách móc của ông đối với bà Điểm. Bởi xưa nay ở Việt Nam, khi ai đó đang nóng lòng làm việc gì đó mà người liên quan cứ đủng đỉnh, chậm chạm thì chủ thể sẽ vừa trách vừa than thở là “sốt ruột”.
Giới thiệu Thành
Thảo luận 247 
Xin thêm một câu: “Thịt bầm băm lục nhục”, thịt bị bầm xanh bầm tím băm nhuyễn nghe lục nhục. Thịt đối với da, xanh đối với trắng, vỗ đối với băm, lục nhục đối với bì bạch, chử Hán lục là xanh, nhục là thịt. Vừa đối nghĩa vừa đối thanh vận theo đúng ngữ pháp.
ThíchThích
Câu này tôi không ưng lắm vì nó tối nghĩa, thậm chí vô nghĩa. Nhưng đó là ý kiến của bạn nên tôi vẫn tôn trọng và đưa lên để mọi người cùng được biết và đánh giá.
ThíchThích
mình có câu thế này các bạn xem xem
“Môi đỏ cắn chún chín.”
– “Da trắng” đối với “Môi đỏ” (đối về màu sắc, hình ảnh).
– “Vỗ bì bạch” đối với “Cắn chún chín” (tượng thanh, gợi âm thanh sinh động khi cắn môi).
Hoặc là
“Má đỏ hôn chụt chụt.”
– “Da trắng” với “Má đỏ” (đối về màu sắc, hình ảnh cơ thể).
– “Vỗ bì bạch” đối với “Hôn chụt chụt” (đối tượng thanh, tượng hình—gợi âm thanh của một nụ hôn).
ThíchThích
“Đỏ mặt ngắm hồng nhan.”
Đỏ = hồng, nhan = mặt.
Khi Trạng bị phát hiện nhìn trộm sẽ xấu hổ và đỏ mặt.
Câu này thấy khá hợp với ngữ cảnh.
ThíchThích
Lúc bị phát hiện thì đỏ mặt, nhưng lúc ấy không còn ngắm được nữa. Còn trước đó, lúc chưa bị phát hiện, đang nhìn trộm thì không đỏ mặt.
Mà câu chuyện không phải là Trạng nhìn trộm. Người đàng hoàng như Trạng không nhìn trộm. Đồng ý cho vào xem thì vào, không thì thôi.
Quân tử không nhìn nghiêng, càng không bao giờ nhìn trộm.
ThíchThích
Tự dưng tôi lại nghĩ ra câu là: “Môi đỏ kêu râm ran”.
Môi đỏ đối da trắng, kêu đối vỗ, râm ran đối bì bạch, một chút gì đó nghe khêu gợi, và ý đùa vui của vợ chồng.
Ý cá nhân, tôi ko phải giỏi thơ, văn gì nên đừng ném đá nha.
ThíchThích
Mọi ý kiến đều sẽ được tôi trọng.
Nếu bạn đọc phân tích về câu đối của bà Đoàn Thị Điểm thi sẽ thấy, bản thân trong câu đối đó đã có sự đồng nghĩa. Da trắng cũng chính là bì bạch về nghĩa. Một đằng là tiếng Việt, một đằng là tiếng Hán. Vậy môi đỏ có phải là râm ran không?
ThíchThích
Bà ĐTĐ khêu gợi ông Quỳnh quá, mà ông lại dát, bỏ cuộc. Chán. Ông mà nhắm mắt đưa chân thì đối được ngay: “Chim tới run cầm cập”.
ThíchThích
Khá phù hợp với tình huống, song hơi tục, câu hơi gượng một chút.
Theo câu chuyện trong giai thoại thì, ông ấy đòi vào xem nhưng bà ấy không cho vào, mang câu đối khó ra để làm rào cản kĩ thuật. Chứ ông ấy không dát.
Ông ấy không đối được chứ không phải là ông ấy dát. Đó là thay đổi câu chuyện cho phù hợp với câu đối. Gọt gót cho vừa giày.
ThíchThích
Mình thấy cũng thô tục quá. Nếu không phù hợp, anh xóa giúp.
ThíchThích
Không thô tục quá. Một chút thôi. Không sao cả, nghệ thuật phản ánh cuộc sống. Có những xử sở, tôn giáo còn tôn thờ biểu tượng cái dương vật cơ mà. Tượng trưng cho sinh sôi, nẩy nở, mưu cầu hạnh phúc.
ThíchThích
Trạng Quỳnh đang nấu ăn, nghe bà Đoàn Thị Điểm tắm phòng bên cạnh mới buông lời chọc ghẹo xin vào tắm chung. Bà Điểm liền thách đối: “Da trắng vổ bạch”. Đang canh lửa nồi thịt, Trạng đáp luôn: “Thịt bầm sôi lục nhục”. Cửa phòng tắm chợt mở toang, Trạng co giò phóng thẳng ra sân mồm hét toáng: Lạy bà con đuối lắm cơ, đợi vài hôm nữa mới mong phục hồi. Nhưng chờ mãi không thấy hồi, nên từ đó mất giống Trạng.
ThíchThích
Câu chuyện vui. Trạng đã đuối còn bày đặt chọc ghẹo. Câu chưa được tự nhiên lắm. Hơi gượng.
ThíchThích
Về câu đối : Da trắng vỗ bì bạch, tôi xin có một vế đối : Dọc ngang bay tung hoành.
Tôi nghĩ vế đối này chỉnh hơn, có ý nghĩa hơn và cũng là thể hiện được khí phách nam nhi, có thể “gỡ bí” cho Trạng Quỳnh.
Thái Quang
thaiquang208@gmail.com
ThíchĐã thích bởi 1 người
Rất vui vì bạn đã tham gia. Câu đối của bạn có phù hợp với tình huống trêu chọc, đối đáp nhau giữa hai vợ chồng TQ và ĐTĐ trong giai thoại không. Làm ơn hãy luận giải thêm.
ThíchThích
T.Q đang muốn đòi vào tắm chung với ĐTĐ. Bị ra vế đối khó. ông ấy đối như thế cũng chỉnh về luật đối. Dọc ngang (từ thuần Việt), tiếng Hán Nôm là tung hoành, vỗ là một động từ, bay cũng là động từ. Câu này vừa thể hiện khí phách nam nhi, cũng ngầm thể hiện T.Q muốn được vào trong buồng tắm để được làm mọi thứ “dọc ngang, trên dưới” (tung hoành) với ĐTĐ.
ThíchThích
Vế đối này cũng chỉnh về luật đối : dọc ngang (cũng thuần Việt như từ “da trắng”) tiếng Hán Nôm là tung hoành – cũng giông như da trắng là tiếng Hán Nôm là bì bach. Tung hoành cũng là một từ động, tượng hình – giống như bì bạch cũng là một từ tượng thanh, tượng hình. Vỗ (động từ), đối lại là “bay” cũng là động từ. Vế đối này vừa thể hiện khí phách nam nhi, vừa ngầm thể hiện ý muốn được vào buồng tắm cùng với ĐTĐ, để được một phen thỏa chí “tung hoành”.
ThíchThích
Có hơi chính quy và nghiêm túc quá không. Chuyện chọc ghẹo, đối đáp với chồng nên dùng những câu mộc mạc, gần với văn nói nhiều hơn.
Tuy nhiên, tôi rất tôn trọng câu đối đề xuất và các luận giải của bạn. Ta cùng chờ những người khác nhận xét đánh giá nhé. Tôi chỉ là một phiếu thôi.
ThíchThích
Câu đối này còn khó hơn:
Gái Củ Chi chỉ Cu hỏi củ chi!
ThíchThích
Câu này từ ngữ thuần tiếng Việt, nói lái kiểu Bắc Bộ không phải là quá khó. Có nhiều người đối được rồi. Tìm nhẹ trên mạng cho nhiều kết quả xuất sắc.
ThíchThích
Câu đối sát ý nhất đến nay là: “Huyết đen hãm tiết thâm” của ông Lê Trọng Ngạch. Da đối với huyết, trắng đối với đen.
ThíchĐã thích bởi 1 người
Hãy viết đôi điều về câu đối trên: chỉnh về luật đối thế nào, chuẩn về ý tứ ra sao, có phù hợp với tình huống hai vợ chồng người ta trêu chọc nhau không? Xin cảm ơn!
ThíchThích
Cũng giống “lâm thâm” của câu đối “Rừng sâu mưa lâm thâm”
Tiết thâm cũng được nhưng vẫn chưa đạt vì chưa chứa đựng âm thanh của “bì bạch” trong đó.
Câu đối “Gái Củ Chi chỉ Cu hỏi củ chi!” có lẽ còn khó hơn “Da trắng vỗ bì bạch”.
ThíchThích
câu đối sát ý nhất đến nay thuộc về ông Lê Trọng Ngạch. Câu đối là ” Huyết đen hãm tiết thâm “. Da đối với máu, đen đối với trắng. Huyết đen cũng là tiết thâm
ThíchThích
Hãy viết đôi điều về câu đối trên: chỉnh về luật đối thế nào, chuẩn về ý tứ ra sao, có phù hợp với tình huống hai vợ chồng người ta trêu chọc nhau không? Xin cảm ơn!
ThíchThích
Da trắng vỗ bì bạch
Sau cửa rửa hậu môn
Sau là hậu, cửa là môn. Đúng lúc đang tắm rửa.
ThíchĐã thích bởi 1 người
Xin cảm ơn! Câu đối thoạt đầu nghe qua có vẻ khá ổn, dịch nghĩa theo kiểu “từ đối từ” thì khá chuẩn. Tuy nhiên, “da trắng” là một từ ghép (đôi), còn “sau cửa” là hai từ đơn.
Về ngữ nghĩa tiếng Việt thì “cửa sau” và “sau cửa” có nghĩa khác hẳn nhau, một đằng là danh từ còn một đằng là trạng từ. Cũng như “da trắng” và làm “trắng da” là khác nhau.
ThíchThích
Da trắng vỗ bì bạch
Sau cửa rửa hậu môn
ThíchThích
Nay tình cờ lướt mạng thấy bài này. Ninh xin góp vui đối thử một câu:
“Phòng tối nói xì xầm.”
Giải nghĩa:
Trắng cũng đồng nghĩa với sáng nên dùng tối để đối. Nói đối với, đều là động từ.
Xì xầm đối bì bạch, là từ tượng thanh. Bì bạch ngược lại là bạch bì là da trắng.
Xì xầm ngược lại là sầm sì là trời tối, nên dù nói xuôi hay nói ngược cũng đều đối đc.
Phòng tối nói xì xầm cũng ám chỉ tối nay hai đứa mình ân ái, ghé sát tai lại đây thì thầm anh nói nhỏ.
ThanVanNinh 7/3/2023 14:45
ThíchĐã thích bởi 1 người
Đĩ béo thở phì phò.
ThíchThích
Bạn hãy luận giải câu đối của mình một chút đi. Các từ có nghĩa gì, đối lại câu đối của bà Điểm ra sao. Chuẩn cả luật đối, cả ý tứ chưa?
ThíchThích
”quần thâm tâm” vì nửa muốn xông vào nửa muốn đợi.
ThíchThích
Xin góp một ý: Khi trạng Quỳnh nghe ”da trắng vỗ bì bạch” thì ”tim đen (nó) quần thâm tâm“
ThíchThích
“Tim đen quần thâm tâm” vì nửa muốn xông vào nửa muốn đợi.
ThíchThích
Để đối được thì câu đúng phải là “Tim đen quần tâm thâm” mới đúng vị trí của từ. Vì tâm nghĩa là tim, thâm nghĩa là đen. Câu chỉnh về luật, còn về ý để lại chút lăn tăn.
Đòi vào tắm chung với vợ thì cũng không phải là điều gì đó quá đen tối. Tình dục của hai vợ chồng là điều thánh thiện. Tình dục vi phạm pháp luật và đạo đức mới xấu xa.
ThíchThích
Thâm tâm là tiếng Việt, đại ý là sâu trong tim. Nếu đổi ra tiếng Hán thì phải đọc ngược là tâm thâm. Về ý của câu thì dù là vợ chồng cũng phải giử thể diện, không đối lại được là thua mà vẩn xông vào là nhục. Hân hạnh được trao đổi với bạn . Cám ơn lời góp ý. Chúc mừng năm mới ./.
ThíchThích
Thâm tâm là tiếng Việt mượn âm tiếng Hán. Thâm là sâu, thâm cũng là đen… Thâm tâm là sâu trong tâm khảm, tâm thức… Mà người xưa quan niệm quả tim tượng trưng cho tâm khảm, tâm thức chứ không phải bộ não.
Ngày nay ta biết, quả tim thực ra là cái bơm. Cái bơm này hoạt động để thực hiện việc bơm máu đi khắp cơ thể, trong đó có lên não để nuôi bộ não. Bộ não hoạt động xử lý mọi suy nghĩ, cảm xúc và tình cảm của con người.
Không đối được mà cứ xông vào, theo ý tại hạ thì cũng không đến nỗi nhục, mà là không đẹp. (Với phụ nữ đôi khi ta mạnh bạo chút họ lại thích). Không đẹp ở chỗ Trạng Quỳnh vốn là người hay chữ, làm thế thì bà vợ hay chữ của ông sẽ không tâm phục, khẩu phục.
ThíchThích
Người xưa là chuyên gia về câu đối mà đã chịu thua, thì đời nay không thể có vế đối chuẩn. Nhưng nếu có vế đối hay vẩn được chấp nhận dù sai luật. Ví dụ câu đối hay: công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Sai luật nhưng vẩn được chấp nhận vì ngữ nghĩa quá hay. Núi Thái Sơn là tên riêng (đại danh từ) còn nước trong nguồn không phải tên riêng. Nếu đúng luật có thể là: nghĩa mẹ như nước trong hồ Xuân Hương ./.
ThíchThích
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Hai câu lục bát này không phải là câu đối, mà là ca dao theo thể thơ lục bát. Từ số sáu ở câu thứ nhất (câu lục) là Sơn, từ số sáu ở câu thứ hai (nguồn) gần âm với nhau, nên có thể coi là đúng niêm luật của thể thơ lục bát được.
Như tôi đã nhiều lần chia sẻ, thơ đầu tiên là tiếng lòng, do người ta cảm động mà thốt lên, khi người ta cảm động thường cất lên những tiếng lòng rất đẹp, gây xúc động lòng người. Khi đó chúng ở bất kỳ thể gì, kể cả là thơ tự do, cũng hay.
ThíchThích
Đúng là thơ lục bát, chỉ mượn tạm để giải luật câu đối: phản nghĩa, bằng đối trắc và ngược lại, danh động tỉnh từ. Đang học làm thơ nên muốn bình luận để được góp ý.
ThíchThích
Thái Sơn là ngọn núi ở bên Trung Quốc, nếu muốn dùng phong cảnh tự nhiên Việt Nam thì có thể sáng tác ra những câu kiểu như:
Công cha như dải Trường Sơn
Nghĩa mẹ như sóng dập dờn Biển Đông.
ThíchThích
Câu “Da trắng vổ bì bạch” là bất khả chiến bại vì động từ vổ bì bạch (trợ từ) không có từ thứ hai trong văn phạm Việt Nam có thể đổi ra tiếng Hán hợp nghĩa.
ThíchThích
Tiếng Việt có rất nhiều từ đa nghĩa. Câu đối lại có thể dùng một trong các từ đó trong ngữ “cảnh chồng muốn vào xem vợ tắm” là vừa chuẩn luật đối, vừa chuẩn về ý tứ.
Văn đàn mới xuất hiện một câu đối mới, nội dung có liệt kê số đếm theo thứ tự cực khó là: “Hai vợ chồng anh Ba, con đầu cụ Bốn, năm nay cấy sáu sào bảy lúa tám, chín giữa tháng mười.”
ThíchThích
Huyết thâm hãm tuyệt đen.
ThíchThích
Quý bạn có thể luận giải một chút về câu đối của mình được không: đối bên trong câu đối thế nào, nghĩa của các từ, đối với câu đối của bà Đoàn Thị Điểm ra sao, nghĩa của cả câu ra sao, ý tứ thế nào, có hợp với ngữ cảnh nam đòi xem nữ tắm hay không?
ThíchThích
Trong các câu giải đối chỉ có câu “Nóng lòng rỡn sốt ruột” là ok nhất. Nhưng nhìn chung nghĩ là từ ” sốt ruột” là từ tượng thanh thì sai, dù có âm sau vần “ôt”. Cho nên câu giải trên chỉ tạm được. Mình đã tìm ra câu giải khác đó là câu:
Cốc nhỏ nghe tí tách
Cốc ở đây vừa là cái tách cái cốc. Vừa là cái cốc (cú).
Nhỏ bằng nghĩa với từ tí.
Hy vọng câu trên giải hợp lý và đc mọi người chấp nhận.
Cảm ơn AD duyệt bài
ThíchThích
“Cốc nhỏ” cũng là tiếng gõ cửa nhè nhẹ phòng tắm của bà Điểm haha.
ThíchThích
Bì bạch vừa là từ tượng thanh, vừa là từ tượng hình trong ngữ cảnh của vế thách đối của bà Đoàn Thị Điểm. Còn từ “sốt ruột” thì đương nhiên không phải là từ tượng thanh, vì không diễn tả âm thanh, mà là từ diễn tả tâm trạng “nóng lòng”, cũng là một từ cảm thán mà Trạng Quỳnh nhắc nhở và hối thúc bà Đoàn Thị Điểm.
Từ “sốt ruột” không cần phải là từ tượng thanh, cũng như từ “nóng lòng” không cần và không thể là tư tượng hình. Hai vế đối cần có nội dung khác nhau, ngữ cảnh khác nhau, thì đôi câu đối mới đẹp cả về nội dung và hình thức. Từ tượng thanh là những từ diễn tả âm thanh trong cuộc sống và tự nhiên, bất kể từ ấy được cấu thành từ vần gì.
Về câu đối của bạn, theo quan điểm cá nhân của mình thì, nếu xét đến yếu tố đối ngay bên trong câu (về vị trí của từ) thì câu đúng phải là “Cốc nhỏ nghe tách tí”, vì cốc đối với tách, nhỏ đối với tí. Nhưng câu đó lại không có nghĩa. Đó là ý kiến của mình, ta cùng chờ mọi người đánh giá thêm.
ThíchThích
Chim đỏ thở hồng hộc. Giải thích Chim đỏ tương đương với chim hồng, mà hồng hộc cũng là chim hồng, trong ngữ cảnh nhìn gái tắm, chim đỏ là khá chuẩn.
ThíchThích
Câu này về ngữ nghĩa như bạn giải thích, nếu có hợp lý, tạo thành câu văn có nghĩa rõ ràng, trong sáng thì cần tính đến thực tế là: trong tự nhiên có bao giờ loài chim thở hồng hộc không?
Chim là loài có đặc tính tự nhiên hoạt động chậm rãi, đủng đỉnh nên sẽ không bị mất sức, dốc sức dẫn đến phải thở hồng hộc.
Chim đỏ là từ để gọi những loài chim có lông màu đỏ. Đó là những loài nào, đặc tính tự nhiên của chúng ra sao. Đưa ra câu này bạn đã xem qua chưa?
ThíchThích
Đĩ mập thở phì phò.
ThíchThích
Bạn có thể phân tích, luận giải câu đối của mình cho mọi người không?
ThíchThích
Câu này luận về luật đối thì đúng không sai, nhưng luận về ngữ cảnh thì không hợp lý, mà luận về độ thô tục thì trong thơ văn không nên dùng 😅.
ThíchThích
Vẫn thích câu: “Đỏ mặt ngắm hồng nhan.”
ThíchĐã thích bởi 1 người
Câu này luận về luật đối thì khá tốt, nhưng góc độ ý tứ phù hợp với tình huống thì khá ngược với phong cách của Trạng Quỳnh. Vì câu chuyện kể là Trạng Quỳnh đang đòi vào xem, chứ không có ngượng ngùng gì mà đỏ mặt.
ThíchThích
Đối:
“Chồi cụt rơi lộc cộc.”
ThíchThích
Mình tìm được hai câu, phân vân không biết câu nào hay hơn.
1. Hồn lính đập linh binh.
–> Ý nghĩa của câu ứng với vế trên chứng tỏ khi được tỏ bày, thì linh hồn nhỏ bé của anh lính cũng đập linh binh theo. Chỉ có điều câu này chỉ đúng với ngữ cảnh, người bày tỏ đi bộ đội, và nghe nó hơi dân dã xíu.
2. Hồn kiếm reo linh binh.
–> Câu này nghe văn nghệ hơn, vì quân tử ngày xưa đều dùng kiếm, nên HỒN KIẾM (cái hào hùng nội tại của nam nhi) sẽ ứng với DA TRẮNG (cái vẻ ngoài mỹ miều của người phụ nữ). Chỉ là từ binh = binh khí = vũ khí; chứ không chính xác là kiếm, nên câu này có xíu vấn đề với cách dùng từ.
ThíchThích
Trước nay có rất nhiều câu đối hay, chuẩn về luật đối để đối lại câu đối huyền thoại: “Da trắng vỗ bì bạch”. Tuy nhiên, chuẩn về luật đối thì mới chỉ đạt một nửa. Phải chuẩn cả về ý nữa mới được giới văn chương, các “tao nhân mặc khách” công nhận.
Chuẩn về ý là gì? Là trong ngữ cảnh đó, tình huống đó, Trạng Quỳnh muốn vào xem vợ tắm mà bà Đoàn Thị Điểm không cho vào, bà ra một vế đối khó thách Trạng Quỳnh đối được mới cho vào, thì ý của câu đối đó phải đối được với ý của câu thách đối đầy khiêu khích kia.
Những câu như: “Nóng lòng giỡn sốt ruột” hay “Gậy dài nên can trường” vừa chuẩn về luật đối, vừa chuẩn về ý bên trong, hợp với ngữ cảnh, hợp với tình huống. Chứ đem những câu xa xôi ở đâu đâu vào đối với một ngữ cảnh cụ thể và gay cấn như thế e là chưa chuẩn về ý.
ThíchThích
Câu “nóng lòng giỡn sốt ruột” tôi thấy vẫn chưa chuẩn. “Bì bạch” là chữ Nho đảo ngược của “bạch bì” mang nghĩa tượng hình, lại vừa là chữ Nôm tượng thanh; trong khi “sốt ruột” không đủ vai trò tương xứng. “Gậy dài nên can trường” cũng chưa chuẩn nốt, bởi “vỗ” là động từ, còn “nên” lại là liên từ chỉ quan hệ; chưa kể “can trường” cũng không đủ vai trò về nghĩa giống như “bì bạch” ở trên.
Nói thật thì có lẽ câu này không thể đối được đâu. Tôi có đọc một phiên bản khác nói rằng cụ Quỳnh suy nghĩ một lúc, chỉ lắc đầu thở dài và tự rút lui, cho thấy cụ biết không có câu nào đối được nên bỏ cuộc sớm, ấy là cụ Quỳnh vẫn giỏi. Người đời sau chưa đủ trình, cố gắng tìm câu đối đều là gượng ép cả.
ThíchĐã thích bởi 1 người
Cảm ơn bạn!
Luận điểm và luận cứ của bạn rất đáng lưu ý. Thực ra tôi cũng đã có nghĩ về vấn đề này, đúng là “nóng lòng” và “sốt ruột” đều là hai âm (khi nói ra miệng) và từ (khi viết lên giấy) có gốc tiếng Nôm (ngày nay gọi là tiếng Việt).
Tuy nhiên, những âm tiếng Hán (khi viết lên giấy gọi là chữ Nho) khi người Việt mượn rồi thì đó phải là của người Việt chứ? Tức tất cả những âm tiếng Việt gốc và những âm tiếng Việt mượn từ tiếng Hán đều là âm của tiếng (người) Việt rồi chứ?
Lâu nay trong dân gian Việt Nam vẫn có quan niệm rằng những âm gốc tiếng Hán “sang” hơn, hàn lâm hơn. Đó là những âm như: Quang, Minh, Chính, Đại, Trung, Hiếu, Lễ, Tín, Nghĩa, Công, Dung, Ngôn, Hạnh… Khi làm câu đối hay văn thơ phải dùng chúng mới sang.
Không phải. Chính vì điều này mà Hồ Xuân Hương được giới “tao nhân, mặc khách” Việt Nam tôn lên thành “Bà chúa thơ Nôm” để vừa tôn vinh bà, vừa tôn vinh tiếng Việt. Những âm gốc tiếng Việt (chữ Nôm) bà dùng trong các bài thơ hay tuyệt diệu mà có lẽ tôi không cần lấy ví dụ ra ở đây.
Quay lại với câu đối…
Thứ nhất, đây chỉ là một giai thoại hư cấu lên để hợp lý hóa nguồn gốc ra đời của một vế đối huyền thoại. Vế đối quá hay nên cần một câu chuyện li kỳ tương xứng. Tức là tình huống đó, hoàn cảnh đó không có thật. Nếu giả như có thật, ta phải lưu ý đến hai điều sau:
– Thứ nhất, có thể bà Đoàn Thị Điểm đã nghĩ ra vế đối đó từ lâu rồi, giờ khi cần đem ra sử dụng, chứ không phải “tức cảnh, sinh tình”, ngẫu hứng mà nghĩ ra. Nếu quả thật bà ngẫu hứng nghĩ ra thì chắc chắn bà là người “hay chữ”, một người có trí thông minh ngôn ngữ đạt tới tầm thiên tài.
– Thứ hai, Trạng Quỳnh nghĩ một lúc hay là nghĩ hồi lâu? Dân gian Việt Nam xưa phụ nữ tóc dài nên tắm sẽ không gội đầu, họ thường tắm vào lúc chiều tà và tắm nhanh để tránh bị cảm. Do đó, thời gian tắm của phụ nữ vào khoảng từ 10 – 20 phút. Ứng với thời gian đó, tôi cho rằng Trạng Quỳnh nghĩ hồi lâu, không đối được nên chịu thua.
Đôi lời chia sẻ… Chúc buổi tối vui vẻ!
ThíchThích
Hữu duyên góp vui với văn đàn, câu này có lẽ nên phân tích từng từ mới chuẩn được.
Thứ nhất: phải khẳng định bà Điểm là một trí thức yêu nước. Bà dùng từ thuần Nôm không dùng chữ Hán vì vậy “bì bạch” là từ Nôm nghĩa là da trắng, cũng là âm thanh da thịt tiếp xúc, không phải “bạch bì” theo tiếng Hán vì bạch bì còn là tên một vị thuốc.
Thứ hai: “Da trắng” vừa là từ đơn âm, cũng có thể là từ ghép, vì “da trắng” là từ ghép tương đối chỉ cô gái có làn da sáng màu, cũng có nghĩa là xinh đẹp, gợi cảm.
Thứ ba: vỗ là hành động cũng là một sự gợi cảm của người phụ nữ
Thứ 4: “Bì” đơn âm vừa có nghĩa là da, cũng là âm thanh, “bạch” là đơn âm vừa có nghĩa là trắng cũng là âm thanh. Từ ghép “Bì bạch” vừa có nghĩa là da trắng (được ghép từ danh từ da và tính từ trắng), vừa có nghĩa là âm thanh. Từ ghép đơn thuần chỉ âm thanh da thịt va chạm, mỗi từ đứng riêng thì không có nghĩa gì cả.
Câu tuyệt đối này tìm từ để đối với từ “bì bạch” là khó nhất.
Vì vậy mạn phép đối một câu không hợp hoàn cảnh người xưa là: “Ô thủng che thủ ô”, hay ” Thủ ô che thủ ô” hay “Thủ ô che ô thủng”
ThíchThích
Trong các câu giải đối chỉ có câu “Nóng lòng rỡn sốt ruột” là ok nhất. Nhưng nhìn chung nghĩ là chữ ” sốt ruột” là từ tượng thanh thì sai dù có âm sau vần “ôt”. Cho nên câu giải trên chỉ tạm được.Mình đã tìm ra câu giải khác đó là câu:
Cốc nhỏ nghe tí tách
Cốc ở đây vừa là cái tách cái cốc. Vừa là cái cốc( cú)
Nhỏ bằng nghĩa với từ tí.
Hy vọng câu trên giải hợp lý và đc mọi người chấp nhận.
Cảm ơn AD duyệt bài
ThíchThích
Mình xin đối:
“Xẻ bổ thanh phanh phách.”
Nghe hơi bạo lực!
ThíchThích
Trạng Quỳnh có thể đối “Gậy dài nên can trường”, ý nói Trạng Quỳnh tự tin vào năng lực “đàn ông” của mình nên “can trường” dũng khí gõ cửa nhà tắm của bà Đoàn Thị Điểm.
ThíchThích
Câu đối: “Gậy dài nên can trường” có vẻ khá chuẩn, vừa chuẩn về luật đối, vừa mang hàm ý bên trong. Ý nói Trạng Quỳnh, với năng lực của bản thân, rất tự tin trước sự khiêu khích của bà Đoàn Thị Điểm.
ThíchThích
Xin gửi tới quí anh chị một câu giải đáp khác, rất mong được nghe chỉ điểm:
BÈO XANH PHƠI BÌNH BỒNG
Xin mạo muội giải thích các từ như sau:
BÈO: Một loại thực vật sống trên mặt nước, đồng ruộng sông hồ, rất quen thuộc với người Việt.
XANH: tươi tốt, xanh tươi… Thí dụ: đồng xanh, ruộng xanh…
PHƠI: Động tác phơi mình trên dòng nước,
BÌNH: Bèo. Thí dụ Lục bình.
BỒNG: Về um tùm tốt tươi của cây cỏ (từ điển Thiều Châu, từ điển Trần Văn Chánh, từ điển Nguyễn Quốc Hùng).
Ngã hành kì dã, bồng bồng kì mạch. (Ta đi qua cánh đồng, ruộng lúa xanh tươi)
Bồng bồng: xanh tốt, hưng thịnh…
Từ BÈO còn có một ý nghĩa rất hóm hĩnh trong dân gian, rất hạp với từ PHƠI.
Từ XANH và từ BỒNG cũng còn có nghĩa là phồng to lên, nhưng đó không phải là ý của câu đối này. Cảm ơn các anh chị đã xem. Xin được minh giáo.
ThíchThích
Xin cảm ơn!
Rất vui vì có thêm người yêu mến thú chơi câu đối.
Xin hỏi là cả câu năm từ trên có nghĩa không? Và câu diễn tả điều gì?
ThíchThích
Cảm ơn anh Thành đã có câu hỏi. “Bèo xanh phơi bình bồng” có nghĩa đen là đám bèo xanh tươi phơi mình bình bồng trên mặt nước. Có lẽ nên dùng từ “trôi bình bồng “ thì rõ nghĩa hơn. Như đã nói ở trên, “bèo “ trong dân gian còn có nghĩa rất hóm hỉnh.
Từ “xanh” lại còn có nghĩa là tuổi trẻ, như tuổi xanh. Nghĩa bóng của câu này không được nhã, nên không thể bàn nhiều trên diễn đàn. Tuy nhiên nghĩa bóng của câu này khá gần với tánh đùa bỡn bóng gió của Trạng Quỳnh và cảnh tắm khỏa thân của thiếu nữ. Xin chỉ giáo thêm!
ThíchThích
Không dám gọi là chỉ giáo. Chúng ta ở đây chỉ là trao đổi, bàn bạc để hiểu nhau, bổ sung cho nhau và hiểu tiếng Việt nhiều hơn thôi.
Trong tiếng Việt, Thành chỉ thấy có từ “bồng bềnh” hay đổi lại là “bềnh bồng” để miều tả những thứ nổi trôi trên mặt nước động, như bèo trôi bồng bềnh, hoa lá rơi xuống mặt nước trôi bồng bềnh, chứ không có thấy từ “bình bồng”.
Thành tra từ “bềnh” bằng từ điển Hán Việt thì không thấy có, chứng tỏ đây là một âm thuần Việt. Âm “bồng” tiếng Hán có nhiều cách viết, tương ứng các chữ đó là các nghĩa như: bụi, buồm, thuyền, cỏ bồng, bù xù, gặp gỡ, phụ họa, to lớn, tóc rối…
Huynh ba dùng từ “bình” thay cho từ “bềnh” liệu có hợp lý không? Cá nhân Thành ghi nhận điều này và không có ý kiến gì. Ta cùng chờ những đánh giá của mọi người vậy. Thành tin rằng câu đối nào hay, chuẩn sẽ được cộng đồng ghi nhận và tôn vinh.
ThíchThích
Cảm ơn anh Thành đã góp ý. Tôi rất tán thành câu “Chúng ta ở đây chỉ là trao đổi, bàn bạc để hiểu nhau, bổ sung cho nhau và hiểu tiếng Việt nhiều hơn thôi.”
Tôi rất may mắn được đọc bài viết “Từ bình bồng đến bềnh bồng” của tác giả An Chi đăng trên Vanhocsaigon.com, cập nhật ngày 6/9/2020, rất hữu ích. Tác giả An Chi giải thích rằng “bềnh bồng” phát xuất từ từ Hán Việt “bình bồng” mà ra. Nếu anh Thành có đọc thì xin cho biết ý kiến nhé!
ThíchThích
Cảm ơn Huỳnh bá Dalat đã giới thiệu một bài viết rất hay!
Thường Thành chỉ đọc những bài về chủ đề mình quan tâm như Ngôn ngữ học (tiếng Việt), lịch sử Việt Nam và phương Đông, Vật lý lý thuyết nên Thành đã đọc qua bài viết mà Huỳnh bá Dalat giới thiệu.
Vấn đề nguồn gốc của âm, âm gốc Việt, âm mượn tiếng Hán – ta viết bằng từ (word) còn Trung Quốc vẫn viết bằng chữ – là một vấn đề rất phức tạp, ý kiến nhiều người nhiều bên là rất khác nhau. Có một số vấn đề không làm ngã ngũ được.
Do vậy, Thành chỉ biết rồi để đó thôi chứ chưa dám khẳng định gì. Tuy nhiên, bài viết do Huỳnh bá Dalat giới thiệu là một căn cứ rất có giá trị để bảo vệ quan điểm, cũng như là câu đối Huỳnh bá Dalat đưa ra để ứng đối với câu đối huyền thoại “Da trắng vỗ bì bạch”.
Rất vui và hân hạnh được biết thêm một người yêu tiếng Việt và thông tuệ như Huỳnh bá Dalat. Xin cảm ơn!
ThíchThích
Ống nhỏ thổi vi vu. (Vi: nhỏ, vu: cái ống.)
ThíchThích
Xin cảm ơn!
Rất vui vì có thêm người yêu mến thú chơi câu đối.
Đúng vị trí của từ thì câu phải là: “Ống nhỏ thôi vu vi.”, vì vu là ống và vi là nhỏ. Nhưng “vu vi” lại là một từ vô nghĩa.
ThíchThích
Chào bạn.
Mình cảm thấy câu đối này là ứng cử viên số 1, chỉ cần sửa từ “vi vu” thành “vu vi” thì quá chuẩn rồi.
Chúng ta cũng không nên quá khắt khe về từ láy tượng thanh, nó cũng từ dân gian mà ra, nghe thuận tai là được, đã là từ láy thì không có nghĩa, theo mình từ “vu vi” vẫn có thể tính là một từ tượng thanh của việc thổi.
Ban đầu khi mình nghe từ “bì bạch” mình thấy cũng khá gượng ép, chẳng qua vì câu đối này nổi tiếng nên lâu ngày quen tai, người ta thường nói vỗ bành bạch chứ không ai nói vỗ bì bạch.
Chưa kể câu này rất đúng với phong cách đối của Trạng Quỳnh và hoàn cảnh của 2 người lúc đó (muốn tắm chung, được vỗ làn da trắng và được thổi ống)
Da trắng vỗ bì bạch >< Ống nhỏ thổi vu vi
Chuẩn cả về quy luật lẫn hàm ý.
Cảm ơn 2 bạn.
ThíchĐã thích bởi 1 người
Chào Nghĩa Lê!
Đó là bạn thấy thế, tức ý kiến của bạn, mình ghi nhận ý kiến đó, nhưng còn rất rất nhiều người khác có thể sẽ nghĩ khác. “Vi vu” là một từ láy tượng thanh và cũng có vẻ gì đó khá tượng hình, vì từ này khiến người ta liên tưởng về hình ảnh những chiếc sáo diều.
Về từ “bì bạch”, Nghĩa Lê thấy khá gượng ép thì đó là ý kiến cá nhân của Nghĩa Lê. Như trên mình nói đó, rất rất nhiều người khác có thể sẽ nghĩ khác. Với lại, đây là từ do tiền nhân để lại qua nhiều thế hệ, được rất nhiều văn nhân tôn vinh, nên giai thoại mới được lưu truyền đến ngày nay cho chúng ta bàn bạc. Điều gì hợp lý thì nó tồn tại.
Trong thú chơi đối nói chung, mà đúng ra phải nói là nghệ thuật đối, thì vị trí của từ rất quan trọng. Rất nhiều ý rất hay nhưng phải bỏ câu, vì vị trí từ không chuẩn. Chuyện này là rất nhiều. Cho nên, đưa ra câu không chuẩn rồi lí luận cho hợp lý, thì giả như mình có đồng ý thì làng văn – các văn nhân khác nếu lỡ có vào đây – thì họ có đồng ý cho không? Ta hãy để thời gian trả lời vậy!
Thành thật mà nói, câu đối của bạn hơi bậy. Tôi thì không có sợ bậy, thi sỹ Hồ Xuân Hương bậy hơn bạn nhiều. Nhưng bà bậy hay lắm! Bậy nghệ thuật lắm, khiến các “tao nhân, mặc khách” xưa nay không thể ghét mà xa lánh được, ngược lại họ còn yêu bà, mê bà… Tôi cũng là một trong những người hâm mộ Hồ Xuân Hương.
Tôi không để ý chuyện đúng sai của câu đối trên lắm đâu, tôi cũng không ngại bậy, vì câu đó là của bạn, là ý kiến và văn phong của bạn. Đây chỉ là sân chơi để cho mọi người thể hiện cái tôi của mình. Tôi chỉ quan tâm đến lượng đọc, càng nhiều người đọc càng tốt. Khi bạn trao đổi ở đây là bạn đọc ở đây, là bạn tăng lượng xem cho tôi. Tôi chỉ để ý điều đó.
Cảm ơn Nghĩa Lê!
ThíchThích