Đế chế – độc tài cấp quốc tế

Hãy tưởng tượng cả thế giới là một quốc gia, với mỗi một đất nước là một đảng phái với những cương lĩnh và phương châm hành động khác nhau, thì Mỹ đang là đảng cầm quyền độc tài và họ đang thực hiện nhiều hành động để duy trì quyền lực đó.

Đặc điểm thứ nhất là tiền tệ, đồng USD của Mỹ đang là đồng tiền quốc tế tương ứng với việc Mỹ có thể in ra với số lượng tùy ý để triển khai những kế hoạch của mình và đẩy lạm phát ra toàn thế giới. Tất nhiên, Mỹ in rất kỷ luật nhưng việc này thật sự khó nuốt.

Ý tưởng về một quốc gia, thậm chí là một người, có quyền lực tuyệt đối toàn quyền quyết định việc thế giới được tổ chức và vận hành như thế nào là một điều rất phản cảm, thậm chí là ức chế. Châu Âu và Nhật Bản họ đang phản đối với điều đó chứ họ không quý Iran.

Mỹ đủ năng lực quân sự để đưa Iran về thời kỳ đồ đá, nhưng họ không thể làm thẳng tay vì như thế sẽ giống như một gã thanh niên đánh một thằng trẻ con. Sẽ xấu xí hình ảnh và sẽ bị chê cười. Mỹ mở ra cơ hội đàm phán với những đề xuất hết sức kinh khủng.

Tất nhiên là phe cầm quyền Iran không thể chấp nhận được. Bởi nếu chấp nhận thì họ không còn lý do chính đáng để cầm quyền. Như vậy, về mặt hình ảnh quốc tế Mỹ có vẻ không xấu xí. Bởi họ thận trọng đi từng bước, vừa đánh vừa đàm và luôn mở đường lùi.

Những phe nào có thể là đối trọng của Mỹ? Nga về vũ khí nguyên tử, châu Âu về giá trị dân chủ, Trung Quốc về kinh tế… Nhưng tựu chung lại, Mỹ vẫn là siêu cường số một thế giới trong nhiều lĩnh vực. Họ sẵn sàng in tiền để tài trợ chiến tranh nhằm duy trì điều đó.

Cái hay của Mỹ là đa nguyên dân chủ, tam quyền phân lập, tự do báo chí, xã hội dân sự phát triển rất mạnh. Không vị tổng thống nào nếu có dấu hiệu bất thường có thể cầm quyền quá lâu. Thậm chí có thể bị luận tội và truất quyền bất cứ lúc nào nếu thái quá.

Chính thể chế phân quyền và dân chủ đó làm cho nước Mỹ trở thành siêu cường. Các đối thủ của Mỹ có các giá trị đó không? Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc cũng có nhưng các nguồn lực chiến lược của họ trong nhiều lĩnh vực không đủ làm đối trọng với Mỹ.

Các nhà nước độc tài có thể tạo ra các quốc gia thịnh vượng nhưng luôn có hai đặc điểm: 1. Về tiềm lực không phải là đối thủ của Mỹ và 2. Sự thịnh vượng đó cơ bản là bề nổi và chỉ tập trung ở một nhóm người. Không huy động được nguồn lực của cả quốc gia.

Mỹ đánh Iran không hoàn toàn vì Iran sở hữu vũ khí hạt nhân hay đàn áp biểu tình. Nhiều quốc gia khác sở hữu vũ khí hạt nhân và đàn áp dân chúng từ lâu nhưng Mỹ có đánh đâu. Mỹ đánh Iran vì, về quân sự Nga đã suy yếu, về kinh tế Trung Quốc đã kiệt quệ.

Iran và Venezuela đã vi phạm vào điều tối kỵ nhất của Mỹ đó là dám bỏ qua đồng USD trong hoạt động thương mại quốc tế của mình. Bỏ qua đồng USD là gián tiếp không chấp nhận Mỹ hiện đang là quốc gia “cầm quyền”, là từ chối quyền “độc tài” của Mỹ.

Sau thế chiến II châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan phục hồi và phát triển nhờ làm ăn với Mỹ. Nhưng khi đó đối khối XHCN còn là đối trọng rất mạnh nên tất cả tôn Mỹ là anh cả. Khi Liên Xô sụp đổ năm 1991, Mỹ mất đối trọng chiến lược họ đi tiêu diệt khủng bố.

Năm 2012, khi bàng hoàng nhận ra Trung Quốc đang vượt lên rất nhanh và không xa nữa có thể soán ngôi sô một về quy mô nền kinh tế, Mỹ đã vạch ra kế hoạch dài hạn để duy trì vị thế siêu cường số một. Tất cả mọi thứ đang diễn hiện tại ra đều trong kế hoạch.

Chiến tranh đông Âu làm Nga yếu đi, chiến tranh thương mại và công nghệ làm Trung Quốc kiệt quệ, sau đó Mỹ tiêu diệt các đồng minh của hai quốc gia này trong khái niệm họ gọi là “Liên minh ma quỷ”. Có vẻ mọi việc đang diễn ra đúng kế hoạch và có lợi cho Mỹ.

Việt Nam nên làm gì? Rõ ràng Việt Nam nên học Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan làm bạn với Mỹ thay vì Trung Quốc, Iran và Venezuela đối chọi với Mỹ. Bởi suy cho cùng, đời sống nhân dân mà cụ thể là người dân có “ấm no hạnh húc” không mới là mục tiêu cao nhất.

Phe “Đế chế” trong bộ phim dài tập Stars Wars (Chiến tranh giữa các vì sao) từng mạnh vô địch. Họ có luc thống lĩnh cả vũ trụ. Thể chế của họ là độc tài với đặc điểm là tập trung mọi nguồn lực trong đế chế vào làm một. Tuy nhiên kết cục cuối cùng vẫn là chiến bại.

Trung Quốc, Nga, Iran, Venezuela… từ lâu nỗ lực để trở thành các tiểu “Đế chế”. Mỹ với ông Trump hiện đang nắm quyền chỉ đang cố gắng xoay sở để duy trì vị thế siêu cường số một của họ. Nước Mỹ sẽ không bao giờ trở thành “Đại đế chế” bởi cấu trúc nội tại của họ.