Thượng hòa hạ mục là gì?

Cho biết chữ viết tiếng Hán và giải nghĩa câu ngạn ngữ Trung Hoa: “Thượng hòa hạ mục”.

ChatGPT: “Thượng hòa hạ mục” (上和下睦) là một thành ngữ gốc Hán, có thể tách ra như sau:

上 (thượng): trên, ở đây ý chỉ tầng lớp trên, người lãnh đạo, bề trên.
和 (hòa): hòa thuận, ôn hòa, giữ thái độ thân thiện, công bằng, biết lắng nghe.
下 (hạ): dưới, tức là tầng lớp dưới, thuộc cấp, bề tôi, dân chúng.
睦 (mục): hòa mục, thân ái, đoàn kết, sống chan hòa.

Nghĩa đen
Người ở trên (thượng) cư xử hòa thuận, công bằng thì người ở dưới (hạ) sẽ hòa mục, thân ái với nhau.

Nghĩa bóng
Thành ngữ này nhấn mạnh mối quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới, lãnh đạo và quần chúng. Khi người lãnh đạo giữ được sự hòa nhã, khoan dung và công bằng thì thuộc cấp hoặc dân chúng sẽ đoàn kết, không chia rẽ.

Giải nghĩa
Trong xã hội, sự ổn định và đoàn kết không chỉ phụ thuộc vào kỷ luật hay quyền lực, mà phần lớn đến từ khí chất và cách ứng xử của người đứng đầu. Khi “thượng hòa” (lãnh đạo tôn trọng, quan tâm và đối xử công bằng), không khí chung sẽ bớt căng thẳng, mâu thuẫn nội bộ giảm.

Ngược lại, nếu trên gắt gỏng, thiên vị hoặc áp bức, thì bên dưới dễ sinh bất mãn, chia rẽ, mất đoàn kết. Câu này thường được dùng như một nguyên tắc trị quốc, quản trị tổ chức hoặc dạy bảo gia đình – muốn dưới thuận thì trên phải hòa.