Về luật hết nước đi là hòa cờ

Như những người chơi cờ tướng đều biết, luật chơi cờ tướng quy định bên nào hết nước đi là thua cuộc. Còn luật chơi cờ vua quy định, nếu một bên hết nước đi thì hai bên hòa cờ. Tất nhiên, bài viết này dành cho những người chơi được cả cờ vua và cờ tướng. Dưới đây ta cùng bàn một chút về luật “hết nước đi là hòa cờ” khá thú vị của cờ vua.

1. Hết nước đi trên cờ và trên chiến trường
Trong đánh cờ, “hết nước đi” là cụm từ mô tả tình huống mà: tất cả các quân của một bên không có quân nào còn nước đi đúng luật để đi, mà ở nước đi sau đó, một trong các quân của đối phương không bắt được vua (hay tướng) của mình. Trong thực chiến thì hết nước đi thường là một bên chỉ còn lại một mình vua (hay tướng).

Hết nước đi trên chiến trường cơ bản cũng như hết nước đi trên cờ. Đó là tình trạng một bên chỉ còn lại vua (hay tướng) và vài binh tướng ít ỏi, không còn sức chiến đấu, lại đang bị quân đối phương vây chặt không còn năng lực đào thoát, chỉ còn cách tự vẫn để giữ thể diện hoặc đầu hàng để cho đối phương định đoạt số phận của mình.

2. Thua còn sống không phải là hòa
Rõ ràng, theo phân tích trên về tình trạng hết nước đi trên chiến trường, thì luật “hết nước đi là thua cuộc” của cờ tướng phù hợp với thực tế chiến trường hơn, đúng đắn hơn. Vì bị bao vây đến đường cùng là thua ở trận chiến đó. Đối phương tha chết cho không có nghĩa là hòa được họ. Tào Tháo sống sót sau trận Xích Bích không có nghĩa là Tào Tháo hòa được trong trận Xích Bích.

Nhiều người lấy lý do bảo vệ cho luật “hết nước đi là hòa cờ” của cờ vua là ở đó có tinh thần nhân đạo. Tôi cho đây là sự ngộ nhận và đánh tráo khái niệm. Chiến tranh làm gì có nhân đạo. Người ta chỉ tha cho đối phương khi bắt buộc, khi sợ bị trả thù thôi. Lịch sử thế giới phần lớn là giết: Hạng Vũ ở Ô Giang, Viên Thuật ở Giang Đình, Sáu Thiệu chạy khỏi Sài Gòn năm 1975 không phải là hòa. Thoát Hoan chui vào ống đồng chạy khỏi Đại Việt năm 1285 không phải là hòa.

3. Chuyện thắng thua và sống chết là khác nhau
Xem lại lịch sử Đông Tây ta thấy, tướng bại trận còn sống do được đối phương tha cho không có nghĩa là “hòa” được đối phương. Rõ ràng anh đã thua trong trận chiến, sai lầm dẫn đến thua trận, mất hết quân và bị bao vây đến độ cùng đường. Người ta cứ nhầm chuyện sống chết với chuyện thắng thua. Kẻ huênh hoang, hổ báo rồi thua trận thì chết đi cho đỡ nhục.

Thực tế cho thấy, luật “hết nước đi là thua cuộc” của cờ tướng là phù hợp với thực tế chiến trường, thực tế cuộc sống nên đúng đắn và hợp lý hơn. Còn tư duy “hết nước đi là hòa” của cờ vua, lấy lý do nhân đạo là không mô tả đúng bản chất của chuyện thắng thua trên chiến trường. Hai chuyện thắng thua và sống chết là khác nhau. Thua còn sống không có nghĩa là hòa.

4. Sợ thua thì đừng chơi cờ
Tôi cho rằng luật chơi “hết nước đi là hòa cờ” của cờ vua dẫn đến một hệ lụy là: người chơi sợ thua cuộc, nhất là các em nhỏ mới học chơi. Sợ thua cuộc thì không bao giờ tiến bộ được. Không có một kỳ thủ nào có thể tiến bộ để trở thành kiện tướng hay cao hơn mà chưa từng thua trận. Nếu một ván cờ ta mắc sai lầm dẫn đến thua cuộc, thì hãy bình thản mà chấp nhận điều đó.

Nếu thường xuyên theo dõi các giải đấu cờ vua chuyên nghiệp, ta sẽ thấy luật “hết nước đi là hòa cờ” của cờ vua rất ít, thậm chí gần như là không bao giờ được áp dụng, nhất là ở cờ vua đỉnh cao. Các kiện tướng, đại kiện tướng hay siêu đại kiện tướng đều hiểu rằng, đối phương cũng học cờ bài bản như mình, nên khi có cơ hội họ sẽ không bỏ lỡ đâu. Nhận thua sớm thì đỡ bị ăn “cháo hành”. Đôi khi cao cờ là xin thua.