Về tên gọi và sức mạnh của hậu cờ vua

Hậu cờ vua là một quân cờ có nhiều thay đổi về tên gọi và sức mạnh (nước đi) trong lịch sử và theo các quốc gia khác nhau. Các nước khác nhau gọi tên quân hậu khác nhau, tất nhiên điều này là vì khác nhau về mặt ngôn ngữ, nhưng quy ước quân hậu đại diện cho chức vụ gì ngoài đời cũng khác nhau. Theo thời gian sức mạnh (nước đi) của hậu cũng bị thay đổi rất nhiều.

1. Tên gọi của quân hậu
Quân hậu trong tiếng Anh gọi là queen, trong tiếng Ba Tư là farzīn hay vizia – một quan chức cao cấp trong thế giới Hồi giáo cổ. Trong tiếng Ả Rập gọi là firzān một chức như chức tể tướng. Rồi nó đến châu Âu dưới các tên gọi như alfferza, fers… Nhưng sau đó, không hiểu sao nó được đổi thành queen.

Trong tiếng Việt, “hậu” là gọi tắt của chức “hoàng hậu” – vợ của vị vua đương chức – như đệ nhất phu nhân bây giờ. Hoàng hậu và nữ hoàng trong chính trị phương đông là hai chức vụ khác nhau. Hoàng hậu là vợ vua, còn nữ hoàng là vua nữ (Woman King) không hiểu sao trong tiếng Anh đều là “queen”.

2. Sức mạnh của quân hậu
Sức mạnh của các quân cờ thể hiện trong nước đi của chúng. Quân “Hậu” của cờ vua cổ có sức mạnh rất hạn chế, chỉ được đi chéo một ô, tức khi tốt nhất hậu cũng chỉ đi được bốn ô. Không hiểu tại sao bây giờ sức mạnh của quân hậu lại tăng lên một cách đáng sợ như vậy. Cờ là trò chơi mô phỏng chuyện quân sự, chứ không phải chính trị.

Một điểm mâu thuẫn cũng rất liên quan khác đó là, tại sao một quân cờ có sức mạnh khủng khiếp như vậy, người ta lại gọi nó là quân “Hậu” – tức vợ vua, một người phụ nữ. Như cách gọi của người Hồi giáo là “Vizia” – quan chức cấp cao – hay người Ả Rập là “Firzān” – tể tướng – thì lại hợp lý.

3. Quân hậu có thực tế không?
Đồng ý là nhân loại từ cổ chí kim đã từng có những vị hoàng hậu tài năng và quyền lực. Thậm chí, có người phụ nữ còn lên ngôi hoàng đế – nữ hoàng. Nhưng số trường hợp ấy là rất ít, không có tính đại diện để mô phòng lên cờ – một trò chơi trí tuệ về chiến lược, chiến thuật quân sự.

Hậu mạnh hơn các con khác rất nhiều làm cho sức mạnh ngay trong đội hình một bên đã mất cân đối. Nếu một người chơi mất hậu, đó sẽ là một thảm họa. Nhưng về cơ bản, cờ mô phỏng thực tế, ngoài đời không có người nào có tài năng đến độ khủng khiếp như vậy để quân hậu mô phỏng cả.

Thay lời kết
Cờ vua đi từ Ấn Độ – qua Trung Đông và Bắc Phi – sang châu Âu đã thay đổi rất nhiều, không còn trung thành với loại cờ cổ mà nó đã kế thừa là cờ Chaturanga. Quân hậu đã được thay đổi cả tên gọi, vị trí ban đầu và nước đi. Luật chơi đã cung cấp cho quân hậu sức mạnh vô biên.

Phương Tây hiện đang dẫn đầu thế giới về kinh tế, văn hóa, thể thao… Các giải đấu cờ vua có phần thưởng lớn nên cờ vua được nhiều người tham dự, chứ kỳ thực cờ vua có rất nhiều điểm bất hợp lý. Đơn giản như kỳ thủ nào đi trước có lợi. Thực sự, đây là một điều hết sức khôi hài.