So sánh bàn cờ vua và bàn cờ tướng

Bàn cờ là thành tố quan trọng – trong ba trụ cột như cái “kiềng ba chân” – tạo nên trò chơi cờ, hai chân còn lại là: quân cờ và luật chơi. Bàn cờ có hai loại: bàn cho quân đi trong lòng ô và bàn cho quân đi trên vạch mép ô.

Bàn cờ của loại cờ cổ nhất – Chaturanga – là bàn cờ có hai chiều dài rộng mỗi chiều 8 ô, tổng 64 ô vuông và cho quân đi trong lòng ô. Các ô cờ là đồng màu, thường là màu vật liệu chế tạo, chứ không tô hai màu xen kẽ như bàn cờ vua hiện nay. Cờ Chaturanga hậu chỉ được đi chéo một ô, tượng đi chéo hai ô, rất ngắn nên không lo xảy ra chuyện đi nhầm.

1. Bàn cờ vua
Bàn cờ vua là bàn cờ – về cơ bản – giống bàn cờ của loại cờ cổ  Chaturanga, tức là thuộc loại bàn hình vuông và cho quân đi trong lòng ô. Bàn cờ vua mỗi chiều có 8×8 ô, tổng cộng là 64 ô vuông, các ô được tô hai màu xen kẽ lần lượt cho đến hết bàn cờ.

Do luật của cờ vua thay đổi thành quân hậu và được tượng được đi chéo dài (đánh xa, viễn chiến), nên các ô cờ của bàn cờ cần phải được tô hai màu xen kẽ lần lượt, các ô chéo nhau cùng màu với nhau, để tránh xảy ra chuyện đi nhầm, dù người chơi vô tình hay cố tình.

2. Bàn cờ tướng
Bàn cờ tướng là bàn cờ hình chữ nhật và cho quân đi trên vạch mép ô. Bàn cờ tướng không tô màu các ô cờ, mà chỉ đánh dấu vị trí các quân cờ không đứng sát mép bàn. Màu của bàn cờ thường là màu của vật liệu làm nên bàn cờ. Bàn cờ tướng dễ làm hơn, làm cũng nhanh hơn.

Bàn cờ tướng có hai chiều dài rộng là 9×8 ô, tổng cộng 72 ô cờ, nhưng do quân đi trên vạch mép ô, nên có đến 9×10 =90 vị trí đặt và đi quân. Nếu muốn cho quân cờ tướng đi vào trong lòng ô như bàn cờ vua, thì bàn cờ tướng cần đến 9×10 = 90 ô cờ, tức là gần bằng số ô của bàn cờ Việt là 10×10 =100 ô.

3. Bàn cờ nào tốt hơn?
Bàn cờ vua được tô hai màu xen kẽ lần lượt, nên tránh được việc đi nhầm quân của người chơi, nhất là những quân cờ đi chéo dài hoặc đi rích rắc như quân mã. Tuy nhiên, việc tô màu lại làm bàn cờ vua khó làm hơn, nhất là ở những nơi hạn chế về vật liệu và dụng cụ chế tạo.

Bàn cờ tướng các ô cờ có màu giống nhau, nên rất dễ đi nhầm hai quân tượng đi chéo (cờ úp) và mã đi hình chữ L (rích rắc). Có những trường hợp người chơi vô tình đi nhầm, nhưng có không ít trường hợp người chơi gian dối cố tình đi nhầm – không hiếm ở cờ tướng, cờ úp vỉa hè.

Lời kết
Như vậy, bàn cờ vua dù khó chế tạo, nhưng tường minh hơn, tránh được chuyện đi nhầm dù vô ý hay cố ý. Vì ưu điểm này, tác giả cờ Việt đã lấy bàn cờ vua, mở rộng thêm để làm bàn cờ Việt. Ngày nay, việc làm bàn cờ đã có máy móc làm hoàn toàn tự động, vấn đề khó “chế tạo” không còn đáng lo nữa.