“60 phút mở” và sự thông thái đáng ghét

Ở xã hội văn minh, có mặt bằng dân trí cao, khi anh cần thể hiện sự hiểu biết, anh cần phải làm điều đó trong tâm thế khiêm tốn, mang thiên hướng chia sẻ; chứ không được thể hiện theo kiểu kẻ cả, bề trên, “ta đây là thầy”, nói ra những lời khôn ngoan để dạy bảo người khác.

Một trong các tâm “bão” truyền thông vừa rồi là chương trình “60 phút mở” của VTV. Trong hai buổi phát sóng liên tục, chương trình đã tạo ra hai cuộc tranh luận liên tiếp với hai chủ đề lần lượt là “Động cơ chia sẻ lên mạng xã hội là gì?” gọi tắt “Động cơ là gì?” và “Làm từ thiện là vì ai?”.

VTV là đài truyền hình quốc gia, ở một nước cộng sản như Việt Nam thì cơ quan này ngoài chức năng cung cấp thông tin còn có chức năng tuyên truyền. Hiện nay, điểm hạn chế của VTV là cứ mang tâm thế “tuyên truyền ở thời chiến” nhiều hơn “cung cấp thông tin ở thời bình”. Giờ mặt bằng dân trí đã khác!

Trong vai trò tuyên truyền, VTV tuyển dụng những biên tập viên mang phong thái “kẻ cả”, hành động và lời nói theo kiểu mình là “thày” của người khác. Không phải bây giờ người ta mới phản ứng với những người đó, họ “ghét cái thái độ” đó từ lâu rồi. Bây giờ, qua mạng sự vụ này, mới có dịp hiện ra thôi.

***

VTV và “60 phút mở” nên hiểu là xã hội bây giờ đã khác. Tạ Bích Loan không phải là “thày” của người xem. Đúng là có những điều mà có nhiều người xem cần phải “học” cô thật, nhưng chính những điều đó có không ít người xem lại “dạy” được cô. Cho nên phải thay đổi cách nghĩ từ bên trong!

Cổ kim đông tây cho thấy, những nhân cách lớn thì lại thường rất giản dị và khiêm tốn. Những bậc đạt tới tầm cảnh giới về tri thức luôn muốn thể hiện ra sự thông thái của mình ra một cách dễ hiểu nhất. Bởi vì khi đào sâu suy nghĩ để nhận ra chân lý, người ta muốn chia sẻ các vấn đề phức tạp ra một cách đơn giản.

Quyền lực mềm là quyền lực có được nhờ sự lôi cuốn. Muốn lôi cuốn được người khác, một cá nhân phải được mọi người yêu mến. Mà điểm đáng mến nhất của một trí thức là khiêm tốn và giản dị, chưa biết anh giỏi đến đâu. Trí thức nào mà lại hợm hĩnh, xa dân, coi thường dân?

Khi một người thể hiện sự hiểu biết theo xu hướng “dạy bảo người khác” mà được yêu mến, thì những người yêu mến người đó là những người có trình độ thấp. Ngay cả kẻ dị hợm – như Donald Trump – cũng khá hơn người đó. Vì có những đám đông thích sự khác người của kẻ dị hợm.

Cách nhanh nhất để thay đổi một tập thể là thay đổi nhân sự. Theo đó, tôi không làm việc với người không phù hợp với đường lối. Những người của công chúng mang tâm thế “kẻ cả” chỉ phù hợp với những đất nước có mặt bằng dân trí thấp. Mà dân trí ở Việt Nam bây giờ không thấp.