Phương pháp luận là gì?

ChatGPT: Phương pháp luận là hệ thống quan điểm, nguyên tắc và cách tiếp cận dùng để xây dựng, lựa chọn và vận dụng các phương pháp nghiên cứu hoặc hành động.

Nói ngắn gọn:
Phương pháp = “làm như thế nào”
Phương pháp luận = “vì sao chọn cách làm đó và chọn theo nguyên tắc nào”

1. Bản chất của phương pháp luận

Phương pháp luận không phải là một kỹ thuật cụ thể, mà là:
– Khung tư duy định hướng nghiên cứu / giải quyết vấn đề
– Tập hợp nguyên tắc chỉ đạo việc chọn phương pháp
– Cách nhìn nhận bản chất đối tượng nghiên cứu

Ví dụ:
Trong khoa học, phương pháp luận quyết định bạn sẽ tiếp cận vấn đề theo hướng thực nghiệm, mô hình hóa, hay phân tích định tính.

2. Phân biệt phương pháp và phương pháp luận

Phương pháp luận trả lời:
– Nên nghiên cứu cái gì?
– Tiếp cận đối tượng từ góc độ nào?
– Tiêu chí đánh giá kết quả là gì?

Phương pháp trả lời:
– Dùng khảo sát hay thí nghiệm?
– Dùng thống kê hay so sánh?
– Thu thập dữ liệu bằng cách nào?

3. Ví dụ dễ hiểu

Nếu bạn muốn nghiên cứu “vì sao học sinh học kém toán”:

Phương pháp luận có thể là:
– Tiếp cận tâm lý học
– Tiếp cận xã hội học
– Tiếp cận giáo dục học

Từ đó mới chọn phương pháp:
– Phỏng vấn
– Khảo sát
– Thực nghiệm
– Phân tích điểm số

4. Trong các lĩnh vực khác nhau

Triết học
–> Phương pháp luận = cách hiểu thế giới và nhận thức

Khoa học
–> Phương pháp luận = nền tảng chọn mô hình nghiên cứu

Kinh tế
–> Phương pháp luận = định hướng phân tích dữ liệu, giả định thị trường

Quản trị / kinh doanh
–> Phương pháp luận = logic ra quyết định, đánh giá rủi ro

5. Tóm lược bản chất

Phương pháp luận là:
– “Tư duy đứng sau phương pháp”
– “Nguyên tắc dẫn đường cho cách làm”
– “Cơ sở lý luận để chọn phương pháp đúng”