Tại sao cờ úp dần phổ biến hơn cờ tướng?

Cờ úp (cờ tướng úp) là một biến thể của cờ tướng Trung Hoa. Tuy nhiên, cờ úp lại không được sáng tạo ra từ đại lục mà là từ Hong Kong hoặc Đài Loan. Bàn cờ úp sử dụng bàn của cờ tướng, quân cờ úp là các quân của cờ tướng úp xuống trừ quân tướng, luật chơi cờ úp cơ bản là luật chơi của cờ tướng, tuy nhiên cờ úp có những thay đổi là đặc sản riêng của mình.

1. Mở rộng luật chơi làm cho cờ nhiều biến hơn
Cách bố trí quân ban đầu của cờ úp như cờ tướng, nhưng các quân cờ được úp xuống – trừ hai quân tướng – trộn và xếp ngẫu nhiên vào các vị trí. Tuy nhiên, hai bên vẫn phân biệt quân với nhau. Nước đi đầu tiên của mỗi một quân cờ úp là nước đi đầu tiên của quân tương ứng với vị trí của nó bên cờ tướng. Sau khi lật lên là quân gì, thì đi theo luật của quân ấy cho đến hết ván cờ.

Tuy vậy, không như cờ tường, quân tượng và quân sĩ của cờ úp được đi trên toàn bộ bàn cờ, chứ không bị cấm đi qua hà (sông). Tức người chơi có thể dùng tượng và sĩ để tấn công. Cờ úp vẫn giữ các luật sau của cờ tướng: cản mã, cản tượng, lộ mặt tướng và tướng không được đi ra khỏi cung cấm (hay thành). Đây là những hạn chế cố hữu mà cờ úp tất yếu phải mang bởi là biến thể của cờ tướng.

2. Mang tính hên xui và hào hứng khi lật quân
Với các quân cờ được úp xuống rất lạ và luật chơi được mở rộng của mình, cờ úp rất khó lường (từ chuyên môn dân cờ gọi là “nhiều biến” – biến ở đây là biến hình (cờ), biến thế chứ không phải biến số trong toán học). Khi đi một nước lật quân thì vừa biến hình, vừa có thể biến chất. Cũng từ các quân và luật chơi rất lạ của mình, cờ úp mang trong mình tính hên xui nhất định. Và người chơi không tránh được chuyện này.

Khi chơi cờ úp, nếu một bên lật quân lên toàn là những quân yếu, thì khả năng thua của bên đó rất cao, dù người chơi có giỏi đến độ nào. Mức độ hên xui cũng thay đổi theo từng ván, thậm chí có những ván độ hên xui là 100%, khi đang thua rõ rệt lại lật lên được một quân chiếu bí đối phương luôn. Tuy nhiên, nếu tính từ 10 ván trở lên thì tỉ lệ hên xui hạ xuống chỉ còn khoảng 35%. Tức càng chơi nhiều ván thì người giỏi hơn càng thắng nhiều hơn.

3. Tính giải trí cao hơn
Chính vì có sự hên xui nên cờ úp có tính giải trí, chứ không hoàn toàn là đấu trí như cờ tướng, cờ vua… Và vì có tính giải trí nên dân gian tiếp nhận và chơi cờ úp một cách hào hứng hơn. Vì có tính hên xui nên không phân biệt được đẳng cấp một cách rõ ràng. Nếu chơi ít ván, người chơi kém hơn vì may mắn có thể thắng người chơi giỏi hơn, nên số lượng người chơi đông hơn. Bởi mọi người thường sẽ không chơi khi biết chắc là mình sẽ thua.

Cũng chính vì có tính hên xui, nên dân độ giang hồ thích chơi cờ úp hơn. Cờ úp khi chơi, lật từng quân rất hào hứng, cả hai bên đều háo hức chờ xem quân lật lên là quân gì. Trong dân gian mà nói, các trò cờ bạc đều có tính đỏ đen, hên xui. Hên thì thắng xui thì thua, rất sòng phẳng. Tất nhiên các yếu tố kinh nghiệm, sức khỏe, sự bền bỉ cũng vô cùng quan trọng, nhưng trong cờ úp tỉ lệ hên xui cũng không hề nhỏ. Đây cũng chính là điểm hấp dẫn riêng của cờ úp.

4. Chưa có tài liệu nghiên cứu bài bản
Và cũng chính vì sự phức tạp, khó lường do “nhiều biến” của cờ úp, nên cho đến nay trên thị trường (xã hội) chưa có một cuốn sách nào viết về cờ úp. Chưa có tác giả nào nghiên cứu công phu để đưa ra một cuốn sách bài bản về cờ úp, từ hướng dẫn cách chơi cho đến tổng hợp các chiến thuật, chiến lược khi khai cuộc, trung cuộc và tàn cuộc. Chỉ có mỗi người chơi tổng hợp kinh nghiệm cho mình. Những người chơi lâu năm, già dặn, lão làng dường như không muốn chia sẻ kinh nghiệm của mình.

Các loại cờ phổ biến trên thế giới hiện nay như cờ vua, cờ tướng, cờ vây con người đã nghiên cứu rất sâu, viết ra nhiều sách phân tích, tổng hợp dạy về các thế và cách dành ưu thế trong khai cuộc, trung cuộc, tàn cuộc; rồi đặt tên cho các chiến lược, chiến thuật trong phòng thủ, tấn công, rồi tạo ra những phần mềm đánh cờ rất giỏi, thắng cả người giỏi nhất thế giới. Nhưng riêng cờ úp, thì vẫn còn cả một đại dương mênh mông kiến thức chưa được khai thác, bởi cờ úp nhiều biến, phức tạp, khó lường.

Thay lời kết 
Có thể chơi cờ vua úp, nếu mượn các quân của cờ tướng. Nhưng cờ vua úp có lẽ không hấp dẫn bởi những đặc điểm riêng của mình đó là: cờ vua có quá nhiều tốt, quân hậu quá mạnh… Cờ Việt úp chơi sẽ hay hơn cả cờ tướng úp vì quân tượng của cờ Việt hay hơn quân tượng của cờ tướng. Quân tượng của cờ úp khá ngô nghê, không thể hiện đúng sức mạnh của lực lượng tượng binh trên chiến trường.