Dân chủ kiểu ban phát

Những lãnh tụ đứng đầu – dù là phong trào cách mạng, nhà nước hay tôn giáo – đều muốn xây dựng cho mình một quá khứ và quá trình hoạt động tốt đẹp, có vẻ nhuốm màu hoang đường hay như huyền thoại thì càng tốt. Họ không hiểu, điều quan trọng thực sự là chuẩn bị cho người tiếp quản mình (hậu thế) một tương lai vững chắc.

Xã hội chủ nghĩa, cộng sản giáo nghe có vẻ buồn nhất… Dù cứ nhận là học thuyết chót cao của loài người, rằng bao cấp toàn bộ, phân phối đều sẽ ổn. Nhưng đến bây giờ, sau khi ra quyết định “đảng viên được làm kinh tế”, người ta mới nhận ra một chân lý đơn giản là, ai làm việc hiệu quả hơn sẽ có cuộc sống sung túc hơn. Một bài học đơn giản, nhưng lại phải trả học phí quá đắt.

Nói về quá trình hoạt động và việc gây dựng tương lai, thì có lẽ không ai bằng Khổng Tử. Mới đây con cháu ông vẫn được nhà cầm quyền Đài Loan phong tước. Khổng Đức Thành, hậu duệ đời thứ 77 của Khổng Tử được phong là Đại Thành Chí Thánh Tiên Sư Phụng tự quan, quan chủ việc tế tự Khổng tử, gọi tắt là “Phụng tự quan”. Ông chịu trách nhiệm điều hành buổi tế lễ Khổng Tử hiện đại, được tổ chức hàng năm tại Đài Loan.

***

Lãnh tụ vĩnh cửu Kim Nhật Thành (Kim Jong-sung) ở Bắc Hàn tạo ra một đất nước kéo lùi nền văn minh nhân loại. The Sun của ta cũng biết tàn nhẫn khi cần, vụ Tạ Thu Thâu chẳng hạn. Hay cải cách ruộng đất, nhân văn giai phẩm…, không thể nói ngài không có phần lỗi. Stalin và Mao chủ xị thì không cần phải nói làm gì, vài chục triệu người mất mạng là “công” của các ngài cả.

Không có chủ nghĩa nào xấu cả, chỉ có con người là xấu thôi. Thực tế, cho đến nay chủ nghĩa xã hội mới văn minh hơn phong kiến được một chút. Có cộng hòa (hình thức) lập pháp, hành pháp, tư pháp thế nhưng vẫn còn tục “cha truyền con nối”. Và ba cái “pháp” kia đứng dưới sự chỉ đạo của một “nhóm” không do dân bầu ra.

Chủ nghĩa tư bản – với tôn chỉ là thượng tôn pháp luật – đến nay hóa ra lại là văn minh nhất. Dù thượng tôn pháp luật là hình thức hành xử với nhau theo luật, là đè nén, kiềm tỏa kém văn minh. Loài người chúng ta hay thật, cứ tự nhận là văn minh. Nhưng thực ra đâu phải, vẫn man rợ, tàn bạo và ngu dốt đó thôi.

***

Lão Tử với tâm thế “xuất thế vô vi” và phong cách “ngạo đời tựa như ngu độn” được khá nhiều người ưa chuộng. Ông ngược với tâm thế của Khổng Tử là “nhập thế hành đạo” và phong cách cẩn trọng, cầu thị, khiêm cung, đề cao chữ (từ) lễ. Đây có lẽ là hai mặt trong tâm hồn của một người đàn ông thì đúng hơn, ít ai cực đoan chỉ có một mặt.

Cái thứ dân chủ của châu Á, trừ một số nước, là thứ dân chủ kiểu ban phát. Tức khi nào nhà cầm quyền cho người dân được dân chủ, thì họ được dân chủ và khi nào nhà cầm quyền thôi cho người dân được dân chủ là họ bị “hết” dân chủ. Nó sặc mùi cảm tính, phụ thuộc vào cảm xúc cá nhân. Lúc các ngài thế này, lúc các ngài thế khác, chẳng biết đường nào mà lần!

Vậy là không ổn! Vì về nguyên tắc, một chính quyền không thể được tổ chức và vận hành dựa trên các nguyên tắc sặc mùi cảm tính. Mọi chuyện từ đầu cho đến cuối phải có căn cứ rõ ràng và phải nhất quán. Nguyên tắc tổ chức chính quyền được cả thế giới công nhận là phải “do dân, vì dân”. Nguyên tắc vận hành phải là thượng tôn hiến pháp và pháp luật.

Cho nên nếu không có tam quyền phân lập, thượng tôn pháp luật, không có biểu tình, trưng cầu dân ý, xã hội dân sự, tự do học thuật mà trong đó ngôn luận và báo chí là quan trọng nhất, thì thứ dân chủ ở châu Á là thứ dân chủ giả vờ. Các giá trị dân chủ phương Tây đối với châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng vẫn còn là điều xa xỉ. Hãy cứ hạnh phúc với củ khoai và bát nước chè của mình đi.