Đánh giá cờ vua Thái Lan – Makruk

Cờ vua Thái Lan tên là cờ Makruk là một trong những biến thể của môn cờ cổ Chaturanga, do người Ấn Độ sáng tạo ra vào thế kỷ thứ VII. Các biến thể khác của Chaturanga là Shatranj (Iran – Persian (Ba Tư) xưa) Chess (international), Xiangqi (China), Shogi (Japan), Sittuyin (Myanmar)… Vì là hậu duệ của cờ Chaturanga nên về cơ bản Makruk kế thừa những đặc điểm của loại cờ này, dù có một số điểm riêng khác biệt. Ta cùng tìm hiểu cờ Makruk của người Thái Lan:

1. Bàn cờ và quân cờ
Bàn cờ Makruk giống như bàn cờ Chaturanga, tức cũng có 8 ô hàng dọc và 8 cột hàng ngang, tổng cộng là 64 ô vuông. Bàn cờ Makruk không tô hai màu xen kẽ lần lượt như bàn cờ vua hiện nay. Vì cờ Makruk không có quân đi chéo dài, nên không sợ có chuyện kỳ thủ đi nhầm ô, do đó mà không phải tô màu. Vậy nên, màu của bàn cờ Makruk là màu của vật liệu chế tạo. Loại bàn cờ này làm nhanh hơn, dễ hơn.

Quân cờ của cờ Makruk cũng theo hệ quân tướng, sĩ, tượng, xe, pháo, mã, tốt của cờ Chaturanga, trừ việc người Thái Lan quy ước quân xe là thuyền chiến chứ không phải là chiến xa – cỗ xe chiến đấu, quân tượng quy ước là quý tộc chứ không phải là voi chiến hay giám mục. Nếu kích thước quân cờ thể hiện tầm quan trọng của chúng, thì quân mã cờ Makruk lại lớn nhất, rồi mới đến quân vua, quân hậu nhỏ hơn hai quân quý tộc, hậu chỉ lớn hơn tốt.

2. Luật chơi cờ Makruk
Về luật chơi thì nước đi của các loại quân trong cờ Makruk cơ bản cũng giống như nước đi của các loại quân trong cờ Chaturanga. Điểm khác lớn nhất là quân quý tộc (tượng), cụ thể quân quý tộc cờ Makruk được đi chéo một ô về bốn hướng cộng với đi thẳng một ô về phía trước. Trong khi đó, quân tượng cờ Chaturanga được đi chéo đúng hai ô về bốn hướng và không bị cản.

Luật chơi cờ Makruk còn một số điểm riêng như sau: tốt nước đầu không được đi hai ô, vì các quân tốt lúc khai cuộc đã được đẩy lên một hàng, không có luật nhập thành. Tất nhiên, cờ Makruk sẽ không có luật bắt tốt qua đường. Thêm nữa, tốt đi đến hàng sáu (6) là sẽ được phong hậu. Vua nước đầu tiên có thể được đi như mã, hậu nước đầu có thể đi về phía trước hai ô. Những bổ sung này có lẽ là để cho cờ Makruk biến hóa nhanh hơn.

Quân hậu cờ Makruk được gọi tên và quy ước như quân hậu của cờ vua hiện đại nhưng luật chơi lại quy định nước đi giống quân cố vấn của cờ Chaturanga – đi chéo một ô sang các ô bên cạnh, đây là điểm thú vị của hậu cờ Makruk. Nước đi hạn chế, cùng với việc kích thước của quân hậu nhỏ hơn các quân khác cho thấy, cờ Makruk mô tả đúng sức mạnh của hoàng hậu trên chiến trường. Phụ nữ chân yếu tay mềm.

3. Cờ Makruk biến hóa chậm
Những quy định về nước đi của các loại quân (luật chơi) của cờ Makruk có đặc điểm, chỉ có quân thuyền (xe) là quân đánh xa (nước đi dài), còn lại các quân khác đều là quân đánh gần (nước đi ngắn). Điều này làm cho các ván đấu của cờ Makruk có diễn biến (biến hóa) chậm hơn các ván đấu của cờ vua và cờ tướng.

Do có nhiều quân đánh gần (cận chiến) nên cờ Makruk biến hóa chậm, ít có những thần tốc mang tính bước ngoặt để thay đổi cục diện ván cờ một cách nhanh chóng như ở các loại cờ có nhiều quân viễn chiến và người chơi sử dụng chúng một cách thần tốc, táo bạo xộc thẳng vào đội hình đối phương để tạo đột phá. Hai người chơi sẽ từ từ ép đối phương vào thế bí, đến thế cùng, rồi mới kết thúc ván cờ.

Kết luận
Cờ Makruk là biến thể của cờ Chaturanga nên kế thừa những ưu nhược điểm của loại cờ này, trong đó kế thừa nhược điểm lớn nhất là biến hóa chậm. Chính vì cờ Chaturanga biến hóa chậm, nên người châu Âu đã thay đổi luật chơi bằng cách, cho quân hậu và quân tượng cờ vua thành các quân đánh xa, để diễn biến các ván cờ được nhanh hơn, nên cờ vua hiện đại biến hóa rất nhanh, cũng vì thế mà đã xuất hiện luật nhập thành. Thay đổi luật chơi làm cờ vua hiện đại không chỉ biến hóa nhanh hơn, mà người chơi cũng phải tính toán nhiều hơn.